Agencija za nacionalnu bezbjednost (ANB) odbila je da dostavi MANS-u informaciju o tačnom broju praćenih i prisluškivanih ljudi u 2018. godini, jer su, kako je objašnjeno, ti podaci proglašeni tajnim. Pozivajući se na Zakon o tajnosti podataka, ova informacija je dobila oznaku “TAJNO”, bez sprovedenog testa štetnosti koji bi pokazao na koji način statistički podatak o broju osoba koje su predmet interesovanja ANB-a, može da ugrozi bilo čiji interes.
Smatramo da se radi prije svega o pogrešnom tumačenju Zakona o tajnosti podataka i direktnom ograničavanju Ustavom zagaratnovanog prava javnosti da zna. Ovo tim prije, jer je tu istu informaciju ANB u prethodnom periodu bez problema dostavljao MANS-u.
MANS je prvi put ove podatke tražio 2006. godine kada smo od ANB-a dobili precizan podatak da je 2005. godine praćeno pet lica, a da je nad 45 lica ANB vršila nadzor nad sredstvima komunikacije.
Zbog čega je došlo do promjene ove prakse, nikada nam nije obrazloženo iz ANB-a, niti na čiju inicijativu se ovi podaci sada kriju od javnosti.
Ovakvo rješenje ANB-a je u suptotnosti ne samo sa Ustavom i Zakonom o tajnosti podataka, već i presudom Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu. Pred ovim sudom već postoji sudska praksa kojom je definisano da bezbjedonosne institucije moraju ovakve informacije saopštavati javnosti.
Naime, sud u Strazburu je još 2013. godine donio odluku da srpska Bezbjedonosno informativna agencija (BIA) mora saopštiti informacije o broju praćenih osoba. Ovakva presuda je donijeta nakon što je Inicijativa mladih za ljudska prava iz Beograda tužila državu Srbiju, jer je BIA odbila da im dostavi podatke o broju prisluškivanih osoba. Inicijativa mladih za ljudska prava se u svojoj predstavci između ostalog pozvala i na slučaj MANS-a kao primjer pozitivne prakse u pristupu informacijama. Sud u Strazburu je ocijenio da je Inicijativi prekršeno pravo na primanje informacija iz člana 10 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i naložio BIA da im dostavi podatke o broju prisluškivanih osoba.
Upravo zbog svega navedenog je nejasno zbog čega je ANB odlučila da promijeni pozitivnu praksu i počne da krije informacije koje su donedavno bile javne.
MANS je protiv rješenja ANB-a iz 2018. podnio tužbu Upravnom sudu, ali sud još nije donio odluku.
Podsjećamo da je u toku javna rasprava o izmjenama Zakona o tajnosti podataka sa spornim odredbama koje bi praktično legalizovale dosadašnju zloupotrebu Zakona i sakrivanje sve više informacija. Završna rasprava biće organizovana u Ministarstvu odbrane 9. jula u 10 sati.
Ukoliko zakon ostane u ovom obliku, biće to u direktnoj suprotnosti sa Ustavom Crne Gore, brojnim međunarodnim konvencijama i dobrom praksom koja se odnosi na pristup informacijama od javnog značaja.
Takođe biće u suprotnosti sa stavovima EU, koja je u posljednjem izvještaju navela da postoji ozbiljna zabrinutost zbog sve učestalije prakse da se informacije proglašavaju za tajne kako bi se onemogućio pristup podacima.
Dejan Milovac
Istraživački centar
MANS
